pdf drukuj

Katedra Legnicka

 

Papież Jan Paweł II, dnia 25 marca 1992 roku wydał bullę „Totus Tuus Poloniae Populus”, na mocy której powołał do istnienia Diecezję Legnicką, wyodrębnioną z części terytorium Archidiecezji Wrocławskiej. Dotychczasowy kościół parafialny pw. św. Ap. Piotra i Pawła, Ojciec Święty Jan Paweł II podniósł do godności kościoła katedralnego. Tym samym patronami diecezji ustanowił Świętych Apostołów Piotra i Pawła oraz Św. Józefa Opiekuna Zbawiciela.

Na pierwszego Biskupa Legnickiego Ojciec Święty powołał dotychczasowego biskupa pomocniczego z Archidiecezji Wrocławskiej - Ks. Biskupa dra Tadeusza Rybaka. Biskupem Pomocniczym Diecezji Legnickiej został ustanowiony, również z Wrocławia, Ks. Biskup dr Adam Dyczkowski.

Katedrą biskupią papież Jan Paweł II ustanowił dla Diecezji Legnickiej kościół pw. św. Ap. Piotra i Pawła. Katedra, jako główna świątynia wszystkich kościołów Diecezji Legnickiej, jest miejscem życia religijnego i najważniejszych wydarzeń w życiu Kościoła diecezjalnego, naszego miasta i parafii.

Pierwsza wzmianka o kościele św. Piotra Apostoła, jako pierwszego z trzech kościołów legnickich, pochodzi z 1192 roku. W dokumencie Henryka Brodatego z 1208 roku jest wymieniony kościół św. Piotra i młyn, który pomagał w utrzymaniu klasztoru w Trzebnicy. Początkowo kościół ten był małą, drewnianą świątynią umiejscowioną w rynku miasta. W 1225 roku kościół św. Piotra został wybudowany z kamienia. Potwierdzają to ostatnie wyniki badań archeologicznych, które w 1989 roku przeprowadzili prof. Rozpędowski i mgr Lasota. Kościół ten w czasie najazdu tatarskiego i bitwy na Legnickim Polu, w kwietniu 1241 roku, został spalony i zniszczony. W części prezbiterialnej został wkrótce odbudowany i jako kościół parafialny służył wiernym do I połowy XIII wieku.

W 1333 roku, mistrz Wiland podjął się budowy tej świątyni na wzór kościoła św. Elżbiety we Wrocławiu. W swoich projektach Wiland pragnął rozbudować i przebudować świątynię tak, aby nadać jej rangę kościoła bazylikowego. W kontrakcie z Radą Miasta, mistrz Wiland za sumę 150 grzywien miał wybudować mury kościoła, wieże, portale, filary i sklepienia. Nie doczekał się jednak pełnej realizacji wzniesienia zaprojektowanej przez siebie świątyni. W 1338 roku wybuchł pożar i dokonał wielu zniszczeń. Po pożarze Rada Miasta wyasygnowała znaczne fundusze na odbudowę i dalszą rozbudowę kościoła św. Piotra.

Rozpoczętą budowę świątyni w 1333 roku kontynuowano w dość szybkim tempie. W 9 lat później, biskup Wacław z Pogorzeli wyznaczył datę poświęcenia kościoła na 20 września 1342 roku. W tym to okresie kościół otrzymał drugiego patrona - św. Pawła. Faktycznie konsekracji kościoła dokonał wcześniej, na początku roku 1341 biskup Nankier, przybyły do Wrocławia ze stolicy biskupiej królewskiego Krakowa.

Wkrótce zmarł mistrz Wiland i w ten sposób zakończył się tzw. wilandowski etap budowy kościoła św. Ap. Piotra i Pawła. Trudno było znaleźć nowego mistrza budowlanego. Organizatorem dalszej budowy został burmistrz miasta Heinrich Ysinberg.

Wnętrze kościoła zbudowano w formie trójnawowej. Posiada ono charakter pseudobazylikowy. Nawa główna jest znacznie wyższa od naw bocznych i ma sklepienie sieciowe, a nawy boczne - sklepienie krzyżowe. Sklepienie części prezbiterialnej ma kształt żebrowy. Inny rodzaj sklepienia posiadają boczne kaplice. Występują one w formie gwiaździstej. Chór powiększono o tzw. glorię i zachodnie filary. Z czasu przed pożarem miasta, zachowały się najstarsze przypory. Okrągłe okno między wieżami kościoła - tzw. rozeta - jest najstarszą częścią kościoła.

Kościół św. Ap. Piotra i Pawła stanowił centrum życia religijnego i parafialnego. Nazywano go głównym kościołem miasta i spełniał funkcję miejskiej fary.

Dalszą budowę w latach 1370-1378 prowadził mistrz Conrad z Krakowa, którego pobyt w Legnicy jest potwierdzony do roku 1390. Z tego okresu pochodzą portale głównego wejścia do świątyni po stronie zachodniej i północnej. W zachodnim portalu dwudzielnym, została umieszczona figura Madonny z Dzieciątkiem, wykonana około 1340 roku. Portal jest arcydziełem sztuki kamieniarskiej i głównym wejściem do świątyni.

W tympanonie portalu północnego kościoła umieszczono około 1370-1380 roku scenę „Pokłon trzech króli”. Centralną postacią tej kompozycji jest Madonna z Dzieciątkiem i św. Józefem. Po lewej stronie rzeźbiarz umieścił Trzech Króli, którzy oddają pokłon Chrystusowi, składając Mu dary. Obok nich dwaj żołnierze pilnują trzech koni. W pobliżu koni skrada się „dziki człowiek”. Nad głowami postaci unosi się w obłoku Anioł. Na samej górze znajduje się Duch Święty w postaci gołębicy. Królowie: Kasper, Melchior i Baltazar są patronami podróżnych, zwłaszcza tych, którzy odbywają ostatnią drogę. Umiejscowienie tego portalu w pobliżu placu targowego i na terenie przykościelnego cmentarza, w wyraźny sposób miało wskazywać każdemu ostatnią drogę ziemskiego życia. Figury obu Apostołów św. Piotra i Pawła umieszczone są na bocznych filarach, zamykających scenę pokłonu Trzech Króli.

Najstarszym i bezcennym dziełem sztuki sakralnej w tej świątyni jest do dzisiaj zachowana chrzcielnica, odlana ze srebrzystego brązu. Według przesłanek stylistycznych i ikonograficznych datowana jest na koniec XII lub początek XIII wieku. Dzieło to powstało w środowisku artystycznym klasztoru cysterskiego w Lubiążu. Czasza chrzcielnicy ma kształt kielichowy i jest ozdobiona 12 reliefami chrystocentrycznymi ze scenami: Zwiastowanie Najświętszej Maryi Panny, Narodzenie Pana Jezusa, Ofiarowanie w świątyni, Pokłon Trzech Króli (dwa), Znalezienie Pana Jezusa w świątyni, Chrzest Chrystusa w Jordanie, Biczowanie, Dźwiganie Krzyża na Golgotę, Ukrzyżowanie Pana Jezusa, Zmartwychwstanie Chrystusa i Wniebowstąpienie Pana Jezusa. Duża średnica i głębokość czaszy wskazują, że dzieci podczas chrztu były w niej zanurzane. Zwyczaj ten zachował się do XVI w. Chrzcielnica ta jest unikalnym dziełem sztuki brązowniczej w Europie.

Cennym zabytkiem rzeźby sepulkralnej w tej świątyni, w kaplicy południowej po stronie zakrystii, jest w dobrym stanie zachowany nagrobek pary książęcej Ludwika II (1436) i jego żony Elżbiety Branderburskiej (1439), który powstał w XV wieku.

Do zabytków wielkiej klasy sztuki średniowiecznej z 1511 roku należy kamienna rzeźba „Ecce Homo”, ze sceną przedstawiającą Chrystusa ubranego w płaszcz szkarłatny, z koroną cierniową na głowie i Piłata mówiącego „Oto człowiek”. Scena ta znajduje się w prostokątnej niszy, w ścianie południowej kaplicy pod chórem.

W średniowieczu świątynia została także wzbogacona rzeźbą wykonaną w pierwszej tercji XIV wieku, z jednego bloku piaskowca, przedstawiającą scenę pożegnania świętych Piotra i Pawła przed śmiercią męczeńską. Rzeźba ta jest najstarszym przedstawieniem patronów Kościoła i znajduje się obecnie pod chórem obok kaplicy Najświętszego Sakramentu.

W kościele znajduje się z pierwszej tercji XIV wieku zespół pięciu figur z atrybutami Apostołów. Są one arcydziełami sztuki gotyckiej i umieszczone są w części południowo-wschodniej świątyni po stronie zakrystii.

W latach 1378-1390 majster Klaus Parlirer podjął prace wykończeniowe wnętrza świątyni. Mistrz murarski Vielkunst wykonał okienne obramowania gotyckie.

W okresie średniowiecza w kościele tym został wybudowany gotycki ołtarz ku czci św. Mikołaja, który cieszył się wielkim kultem i był miejscem licznych pielgrzymek. W tym samym okresie znajdował się w nawie głównej kościoła ołtarz, na którym przedstawiono klęczącego Chrystusa podczas modlitwy na Górze Oliwnej, a za nim św. Jadwigę Śląską. Jak zapisano w kronikach, ołtarz ku czci św. Jadwigi, matki ludu śląskiego, był miejscem do którego przychodzili pątnicy i liczne pielgrzymki.

W obecnej Katedrze znajduje się pentaptyk z XV wieku ze scenami przedstawiającymi św. Annę Samotrzecią, św. Jadwigę oraz sceny Męki Pańskiej - najcenniejszy i jedyny zabytek malarstwa gotyckiego, znajdujący się w kaplicy od strony północnej kościoła.

Na północnym filarze kościoła wisiał krzyż z korpusem Chrystusa naturalnej wielkości, ufundowany w 1493 roku. Ściągał on również licznych pątników i mieszkańców Legnicy. Jak podaje tradycja, modlący się do Chrystusa doznawali wielu łask.

W XV wieku, pomiędzy przyporami naw bocznych dobudowano 9 kaplic. Od tego czasu świątynia ta posiada charakter pięcionawowy. Fundatorami byli bogaci mieszczanie, poszczególne cechy rzemieślnicze i patrycjat miejski. Jedną z przyczyn fundowania kaplic w kościele świętych Ap. Piotra i Pawła, było prawo pochówku w obrębie świątyni. Z tego okresu zachowało się wiele płyt nagrobkowych i epitafiów. Są one umieszczone na filarach, w kaplicach i na murach zewnętrznych. Wśród nich są m.in. epitafia rodziny von der Heide z roku 1420, Mikołaja Popplau, Aleksandra, Hieronima i Jana z lat 1428-1457.

W bocznej kaplicy, od strony południowej, w sąsiedztwie chóru znajduje się epitafium rodziny Sighofer pochodzące z wieku XVII. Wykonane jest na wzór ołtarza. Część centralną zajmuje postać Chrystusa na krzyżu. Pod krzyżem w postawie modlitewnej klęczą postacie członków rodziny Sighofer.

Epitafia te i nagrobki mówią o pobożności tamtych ludzi. Ich bogata symbolika i treść eschatologiczna pobudza każdego do refleksji. Do najcenniejszych zabytków rzeźby kamiennej należy epitafium rodziny Langnerów pochodzące z I połowy XVII w., które znajduje się w tej samej kaplicy, gdzie umieszczona jest scena „Ecce Homo”. Część środkową epitafium stanowi scena Wniebowstąpienia Pańskiego. W bocznych skrzydłach umieszczono postacie świętych. W dolnej części widzimy przedstawicieli rodziny fundatorów tegoż epitafium. Hieronim Langner 17 marca1561 roku, został wybrany na ławnika miejskiego w Legnicy. Zmarł jako rajca 18 października 1580 roku. Był ojcem pięciu córek i trzech synów, człowiekiem bardzo zamożnym, należącym do patrycjatu miejskiego. Fundatorką pomnika była druga żona Langnera - Jadwiga, która zmarła w roku 1591. Miejsce, gdzie znajduje się to epitafium, nazywane było Kaplicą Chrztów.

Na początku wieku XVI kościół św. Ap. Piotra i Pawła, jak wiele innych świątyń, został przejęty przez zwolenników nauki Marcina Lutra. Obowiązywała wówczas powszechnie stosowana zasada: „cuius regio, eius religio” - czyje panowanie, tego religia. W ten oto sposób za panowania Fryderyka II w roku 1524 protestanci wzięli w użytkowanie kościół św. Ap. Piotra i Pawła. Władca ten obdarował główny kościół miasta wielkim przywilejem. Od 21 listopada 1535 roku świątynia ta została zwolniona od wszelkich opłat i podatków. Zaoszczędzone w ten sposób fundusze przeznaczane były na utrzymanie zabytkowego kościoła.

Przy kościele św. Ap. Piotra i Pawła została założona biblioteka. Jej zbiory gromadził proboszcz parafii Bartłomiej Rörzdorf, który w roku 1540 złożył na ten cel 200 talarów. Książę Fryderyk III także wzbogacił księgozbiór ofiarowując cenne książki. Była to jedna ze słynnych bibliotek na Dolnym Śląsku. W 1658 r. Teofil Patisens skatalogował tę bibliotekę. Do roku 1845 zawierała ona 8000 dzieł, m.in. znajdowały się tam manuskrypty na pergaminie i inkunabuły z końca XV wieku.

Od 1552 r. w parafii św. Ap. Piotra i Pawła była prowadzona na szeroką skalę działalność charytatywna. Każdego tygodnia parafianie byli zobowiązani do składania ofiar na potrzeby biednych. Utrwalił się też zwyczaj przynoszenia pieczywa dla potrzebujących. W pierwszej kolejności otrzymywały pomoc rodziny wielodzietne, które wraz z dwoma świadkami przychodziły po zapomogę. Ta dobroczynna działalność budziła uznanie i powszechny szacunek mieszkańców Legnicy.

Według relacji pastora Zieglera, w czasie wojny 30-letniej (1618-1648) kościół ten spełniał także rolę szpitala, do którego zwożono rannych z pobliskich terenów objętych walkami.

W okresie renesansu świątynia ta wzbogaciła się o nowe dzieła sztuki stolarskiej i kamieniarskiej. Drewniana stalla rajców miejskich została wykonana w 1568 roku. W górnej części baldachimu wspartego na bogato zdobionych kolumnach, znajduje się herb miasta oraz święci Ap. Piotr i Paweł. Stalla ta umieszczona w części prezbiterialnej kościoła wyróżniała ojców miasta, którzy w swojej działalności mieli na uwadze dobro świątyni służącej mieszkańcom Legnicy.

Podczas pożaru, jaki wybuchł w Legnicy 11 listopada 1648 roku, została spalona wieża i zegar z 1592 roku. Zniszczone zostały także dzwony. Podpalenia dokonał rekrut Gaspar, rzekomo pod namową rotmistrza szwedzkiego Horna. Podpalacz mocą wyroku sądowego został spalony na stosie 8 października 1649 roku.

Wieża została odbudowana w latach 1649-1651 z funduszy zebranych w Brzegu, Nysie, Lubaniu, Zittau i Zgorzelcu. W 1654 roku wieżę pokryto blachą miedzianą. Nowy zegar wieżowy został wykonany w 1652 roku przez mistrza Eugerta z Wrocławia.

Remont kościoła w 1665 roku został pokryty z funduszy nałożonych przez straż miejską mandatów za import obcego piwa i za występki przeciwko VI przykazaniu Bożemu: „Nie cudzołóż”.

Ozdobą kościoła i prawdziwym arcydziełem sztuki sakralnej w kamieniu jest ambona z białego piaskowca wykonana w latach 1586-1588. Fundatorem ambony był płatnerz Aleksander Eckstein, który wyasygnował na ten cel sumę 150 talarów, a wykonawcą znakomity rzeźbiarz legnicki Kasper Berger.

Kamienna ambona, która znajdowała się w pobliżu loży książęcej, została zdemontowana podczas neogotyckiej przebudowy świątyni w latach 1892-1894 i przeniesiona na obecne miejsce. Podporę ambony tworzą cztery postacie: Mojżesz z tablicami przykazań i trzej królowie ze Starego Testamentu: Dawid, Jozue i Juda Machabeusz. Na balustradzie schodów znajdują się sceny: pokłonu pasterzy, Trzech Króli, Ostatniej Wieczerzy, modlitwy na Górze Oliwnej. Na parapecie korpusu występują sceny: cierniem koronowanie Pana Jezusa, ukrzyżowanie Pana Jezusa, zmartwychwstanie Chrystusa i spotkanie uczniów w drodze do Emaus. Scenie ukrzyżowania towarzyszy inskrypcja górna: „Dzieło to zbudowano w roku 1588 za panowania Fryderyka IV księcia śląskiego na Legnicy i Brzegu”.

Na zaplecku ambony została wmurowana w filar tablica, gdzie w scenie zbiorowej podczas kazania Chrystusa występują postacie: Aleksandra Ecksteina, dwóch jego żon, dwóch braci, dzieci i rzeźbiarza Kaspra Bergera trzymającego w ręku cyrkiel i liniał. Nad amboną wznosi się drewniany baldachim z XVII w. W dolnej części baldachimu znajduje się scena Wniebowstąpienia Chrystusa w otoczeniu aniołków z narzędziami męki; w górnej części - figura Chrystusa Zmartwychwstałego. Zdobiące ambonę herby pary książęcej Ludwika IV i Anny Zofii Meklemburskiej z lat 1649-1663 świadczą, że w tym czasie zostały zakończone prace przy budowie tej najpiękniejszej ambony na całej Nizinie Śląskiej.

Naprzeciw ambony znajdowała się loża książęca. Po jej zewnętrznej stronie umieszczone były obrazy przedstawiające bitwę z Mongołami pod Legnicą.

Okres baroku zaznaczył się w tej świątyni monumentalnym dziełem. Jest nim ołtarz główny. W roku 1743 rozpoczęto gruntowną odnowę wnętrza kościoła. Po czterech latach, w 1747 roku powołano z inicjatywy Rady Miejskiej, komitet budowy nowego ołtarza. Zgromadzono na ten cel 1800 talarów. Rzemieślnicy legniccy, zrzeszeni w cechach, bezpłatnie ofiarowali swoją pomoc przy budowie ołtarza. Rzeźby ołtarza wykonał Krystian Grünewald, słynny Legniczanin. Obraz Chrystusa Zmartwychwstałego, namalował wrocławski malarz Jan Henryk Kynast. Poświęcenia ołtarza dokonał w listopadzie 1756 roku pastor Jonatan Krause. Jego następca, Fryderyk Engelbert Albinus dokończył budowy ołtarza w 1767 roku. Polichromię i złocenia wykonał malarz legnicki Jan David za sumę 1200 talarów.

Ołtarz wysokości 12 metrów wybudowano z drewna i stiuków. Przy pomocy kolumn i pilastrów wkomponowany został centralny obraz przedstawiający Chrystusa Zmartwychwstałego. W dolnej części ołtarza, na pierwszy plan wysuwają się figury św. Ap. Piotra i Pawła, zaś w tylnej części umieszczono postacie czterech Ewangelistów. Zwieńczenie ołtarza stanowią płaskorzeźby: gołębicy - symbol Ducha Świętego, nad nią w promienistej glorii w otoczeniu aniołów, postać Boga Ojca z wyciągniętą prawą ręką do Syna Bożego, w geście oczekiwania i powitania. Nad figurami Ewangelistów, na tle witraży, umieszczono rzeźby: orła (po lewej stronie) i lwa z kluczami (po prawej stronie).

W 1811 roku, w czasie przeprowadzanego remontu, wiele cennych płaskorzeźb i malowideł zatynkowano. W XIX w. dokonano gruntownej przebudowy kościoła. Profesorowie Królewskiej Akademii Budownictwa w Berlinie, dwukrotnie odrzucili przedłożone plany przebudowy świątyni. Dopiero trzeci projekt prof. Otzena został zatwierdzony do realizacji. Otzen w swoich planach architektonicznych, nawiązał do historycznego projektu mistrza Wilanda z 1333 roku. Pragnął w ten sposób nadać kościołowi wzniosły styl bazylikowy. Prace nad przebudową świątyni rozpoczęto w 1892 roku i trwały dwa lata. W tym to czasie, zewnętrzną część murów kościoła oblicowano cegłą maszynową, odbudowano szczyt zachodni, dokonano renowacji portali, rozety, kamiennych oblicowań okiennych, jak również dokonano zmian w architekturze kaplic bocznych, zmieniono witraże, wprowadzono instalację elektryczną, dobudowano także drugą wieżę od strony południowej, która zmieniła pejzaż miasta.

Na jednej z wież kościoła znajdowało się mieszkanie strażaka, który dzień i noc obserwował panoramę miasta czuwając nad jego bezpieczeństwem. W razie pożaru lub innych nieszczęść, strażak uderzał w dzwony alarmowe, wywieszał flagę wskazując kierunek niebezpieczeństwa. Ta ważna społecznie i zaszczytna służba miała także inne znaczenie. Codziennie oprócz piątków i Wielkiego Tygodnia, strażacy sygnałem dźwięku trąbki odmierzali upływający czas.

Wielką atrakcją dla mieszkańców Legnicy i odwiedzających miasto były kuranty na wieży kościoła, które w oznaczonym czasie wydzwaniały melodię pieśni religijnej. Legnickie kuranty budziły powszechny zachwyt, nie tylko wśród mieszkańców Śląska. W czasie II wojny światowej zostały zdemontowane i zabrane.

Pierwsze organy w wyposażeniu kościoła św. Ap. Piotra i Pawła odnotowano w 1438 roku. Wzmianki z wieku XVI wspominają o obecności dwóch instrumentów oraz o działalności stałego organisty. Większy z tych instrumentów, kilkakrotnie przebudowywany, służył do 1725 roku.

W latach 1722-1725 trwała budowa nowych, wielkich organów, a ich twórcą był wrocławski organomistrz, Ignatius Mentzel. Organy legnickie liczyły 31 głosów rozdzielonych pomiędzy dwa manuały i klawiaturę pedałową. Był to typowy dla baroku instrument o zróżnicowanym brzmieniu, przydatny do wykonywania muzyki wielogłosowej.

Prospekt organów zachowany do dnia dzisiejszego, bogato zdobiony późnobarokową dekoracją snycerską i rzeźbiarską, zajmuje całą szerokość chóru muzycznego. Podczas przebudowy neogotyckiej kościoła, usunięto z niego rzeźby figuralne rozmieszczone na gzymsach wież piszczałkowych.

W wieku XIX organy kilkakrotnie podlegały przebudowie i w ten sposób stopniowo zmieniały zarówno swoje brzmienie, jak i mechanizm gry. Zgodnie z ogólnoeuropejską tendencją przekształcone zostały w instrument homofoniczny, odpowiadający fakturze i charakterowi tworzonej wówczas muzyki. Powiększano też systematycznie liczbę głosów.

W 1894 roku firma Schlag i Synowie ze Świdnicy wybudowała właściwie nowy instrument wykorzystując ze starego jedynie nieliczne głosy. Powiększono ich liczbę do 59, zmieniono trakturę na pneumatyczną i wprowadzono wówczas szereg nowoczesnych urządzeń technicznych ułatwiających grę. W tej postaci organy przetrwały w zasadzie do dnia dzisiejszego. Niewielkie zmiany w zespole brzmienia wprowadził Gustaw Heinze (1928), a ostatnie prace przy instrumencie (1991 r.) prowadzone przez firmę Stanisława Broszko, miały na celu jego renowację i przywrócenie mu dawnej urody brzmienia i pełnej sprawności technicznej. Organy katedralne powróciły więc do grona cennych instrumentów muzyki sakralnej i służą do wykonywania wielkich koncertów na Dolnym Śląsku. Instrument dysponuje obecnie 59 głosami.

W Katedrze w porze letniej stale odbywają się koncerty muzyczne kompozytorów polskich, zagranicznych oraz występy chórów i solistów. Spośród wielu wykonawców warto odnotować prof. Mariana Sawę, który skomponował dla Katedry utwór na organy pt. „HYMNUS in honorem Sancti Petri et Pauli”. Prawykonanie utworu odbyło się w Katedrze legnickiej w 1995 roku, a partytura przekazana została na ręce ks. proboszcza Władysława Bochnaka. Utwór ten przyniósł autorowi uznanie i wszedł do repertuaru wielu innych wykonawców.

W wieku XIX kościół św. Ap. Piotra i Pawła, który od samego początku był centralną świątynią, nabrał jeszcze większego znaczenia w życiu społecznym miasta. Od roku 1830 wprowadzono zwyczaj pochodu członków władz miejskich i nauczycieli z ratusza do kościoła, w którym odbywało się okolicznościowe nabożeństwo w intencji zgromadzonych. Nabożeństwa te odbywały się co roku w dniu 25 czerwca. Również od 1830 roku, w dniu 26 czerwca, każdego roku organizowano specjalne nabożeństwo dla dzieci i młodzieży ze szkół legnickich. Udział dzieci i młodzieży we wspólnej modlitwie wytwarzał szczególną atmosferę wzajemnego szacunku, życzliwości i poszanowania wśród młodych i kadry nauczycielskiej.

Od roku 1947 kościół św. Ap. Piotra i Pawła stał się na nowo świątynią katolicką. Pierwszym proboszczem w powojennej historii parafii był ks. prałat Tadeusz Łączyński. Lata jego duszpasterstwa przypadły na bardzo trudny okres walki władz ateistycznych z Kościołem i religią. Mimo prześladowań i przeciwności, ks. Łączyński z całym zapałem troszczył się o dobro duchowe wiernych i o świątynię. W latach 1960-63 gruntownie odnowił tynki wewnątrz kościoła, założył nową instalację elektryczną i nagłośnienie, zabezpieczył od wilgoci, urządził w bocznych kaplicach salki katechetyczne, gdzie odbywała się nauka religii dzieci i młodzieży. Założył instalację centralnego ogrzewania kościoła. Odnowił i zabezpieczył witraże przed uszkodzeniem, znajdujące się po stronie prawej głównego wejścia kościoła. Zatroszczył się o nowe pokrycie z blachy miedzianej dolnej części dachu nad zakrystią. Staraniem ks. Łączyńskiego i wielu parafian, do kościoła wprowadzono ołtarz poświęcony czci św. Antoniego Padewskiego (obecnie znajduje się on w nawie bocznej, po stronie zakrystii). Na uroczystości 1000-lecia chrześcijaństwa w Polsce przeprowadził malowanie kościoła. W roku 1971 wybudował nowy posoborowy ołtarz marmurowy.

Od 1988 roku drugim proboszczem tej parafii został ks. Władysław Bochnak. W latach 1988-1994, dzięki staraniom księdza Bochnaka, ofiarności parafian i wielu bezimiennych ofiarodawców, wykonano wiele prac remontowych i konserwatorskich, z których większość podjęto z myślą o przyszłej Katedrze legnickiej, stosownie do ustaleń z ks. kard. Henrykiem Gulbinowiczem, Metropolitą Wrocławskim.

Na początku dokonano remontu pokrycia dachowego, ponieważ było nieszczelne, a sufity w kościele zalane. Przebudowano i odrestaurowano dwie popękane wieżyczki po stronie wschodniej kościoła, które groziły zawaleniem. Zakupiono nową posadzkę granitową do całego kościoła (granit strzegomski), dla prezbiterium granit kolorowy (szwedzki). Wykonano nową podłogę z drewna pod ławkami w głównej i bocznych nawach. Przebudowano prezbiterium przed położeniem posadzki. Po stronie zakrystii w bocznej nawie, odgruzowano i wykonano kryptę grobową dla biskupów legnickich. Wymieniono instalację elektryczną i nagłośnieniową. Stalle z XVI w. poddano konserwacji i przeniesiono od głównego ołtarza do bocznej nawy przy ołtarzu św. Jadwigi. Zmieniono układ siedzeń ławek, z dawnego stylu protestanckiego, w kierunku głównego ołtarza.

Wprawiono witraże do zakrystii i kaplicy pod chórem. Przeołowiono witraż w kaplicy Miłosierdzia Bożego. Założono nowe bezbarwne, dostosowane do dawnego stylu witraże (11 sztuk) na wieżach kościoła.

Do nowej kaplicy Najświętszego Sakramentu zamontowano ozdobną kratę - obecnie Kaplica Wieczystej Adoracji (w bocznej nawie, po stronie południowej) - którą wykonał mistrz Władysław Kret i jego synowie z Ulesia. Fundatorami byli: Janusz i Witold Zarówni, Rodzina Wawrzyniaków, Władysław Kret z Synami oraz parafianie chcący zachować swoją anonimowość.

Zbudowano nowy Ołtarz Miłosierdzia Bożego w dawnej Kaplicy Chrztów, ofiarowany przez dwóch gorliwych parafian dla wyłącznej chwały Bożej. Wykonano nowe stalle w prezbiterium głównego ołtarza z myślą o przyszłej kapitule katedralnej. Założono nowe mosiężne żyrandole w nawie głównej kościoła, które jeszcze bardziej upiększyły wystrój wewnętrzny świątyni. Wykonano nową instalację centralnego ogrzewania, którą zmieniono z opalania koksowego na gazowe.

Zbudowano dwa boczne ołtarze otwierające główne prezbiterium. Po prawej stronie ołtarz Matki Boskiej Strażniczki Naszej Nadziei, po lewej - ołtarz św. Jadwigi Śląskiej. Obraz św. Jadwigi Śląskiej ufundowany został przez żołnierzy Wojska Polskiego i Policjantów z Legnicy. Obraz Matki Boskiej Strażniczki Naszej Nadziei został przywieziony w maju 1945 roku z Nadwórnej (Archidiecezja Lwowska) przez ks. Tadeusza Łączyńskiego i jego parafian. Opuszczając strony rodzinne i kościół parafialny zabrali ze sobą „cudowny obraz”, co świadczy o ich wielkiej czci dla Najświętszej Matki. Początkowo obraz ten umieszczono w bocznym ołtarzu kościoła św. Jana Chrzciciela w Legnicy, a kiedy jesienią 1947 roku ks. Łączyński został proboszczem w parafii św. Ap. Piotra i Pawła, przeniesiono go do bocznej nawy kościoła parafialnego, od strony Rynku. Na skutek zawieruchy wojennej i transportu z Nadwórnej do Legnicy, obraz ten uległ zniszczeniu. W 1989 roku ks. Bochnak przekazał go do gruntownej konserwacji i renowacji, którą wykonał artysta plastyk Jan Henryk Baca z Legnicy. Renowacja polegała na oczyszczeniu, retuszu i zabezpieczeniu obrazu oraz przeniesieniu go na nowe podłoże. Drewniana sukienka została pozłocona złotem płatkowym, a na jej powierzchni umieszczono 557 kamieni, które zostały złożone przez 128 czcicieli Matki Przenajświętszej. W trakcie prac odkryto pod farbą napis: „Odnowił w roku 1932 Władysław Lisik”. Po renowacji obraz NMP z Nadwórnej wrócił do świątyni i został umieszczony w nowo wybudowanym ołtarzu po stronie zakrystii. Ołtarz ten poświęcił w czasie wizytacji kanonicznej 21 kwietnia 1991 roku bp pomocniczy Tadeusz Rybak z Wrocławia. Ołtarze Matki Boskiej Strażniczki Naszej Nadziei i św. Jadwigi Śląskiej projektował miejscowy artysta plastyk Henryk Baca, a wykonawcą był stolarz z Krzywej Władysław Ginowicz. Polichromię i złocenia wykonał Mirosław Patecki z Przybyszowa.

Od wybudowania organów w 1894 roku, z braku funduszy prospekt organowy nie był poddawany zabiegom upiększającym. Dopiero od maja do sierpnia 1994 roku poddano gruntownej konserwacji i odnowie prospekt organowy wraz z pozłoceniem. Obecna polichromia i złocenia prospektu organowego jeszcze bardziej upiększają wystrój Katedry i uwydatniają piękno monumentalnych organów.

Po stronie lewej na pierwszym filarze od prezbiterium został umieszczony obraz przedstawiający św. Józefa z Dzieciątkiem Jezus. Święty Józef jest drugim Patronem Diecezji Legnickiej i Orędownikiem Bractwa, które erygował Biskup Legnicki Tadeusz Rybak 19 marca 1995 roku w Katedrze. Obraz ten jest dziełem nieznanego malarza z XVIII w.

Największym przedsięwzięciem była renowacja i konserwacja głównego ołtarza, w okresie od maja do połowy listopada 1994 roku. Wszystkie figuralne części zostały zdemontowane, oczyszczone, uzupełnione i zakonserwowane. Powierzchnie polichromowane i złocone płatkami złota, przy zachowaniu pozostałych złoceń z poprzednich wieków, wykonywano pod nadzorem Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Zdzisława Kurzei. Zespołem kierowała prof. Sylwia Szoc z Wrocławia. Prace te wspomagał fachową radą historyk sztuki, ks. Czesław Mazur, dawny parafianin tego kościoła. Główne części ołtarza wraz z kolumnami, korpusem, częściami powierzchni stałej - oczyszczono, uzupełniono, zakonserwowano i pokryto polichromią. Po tych zabiegach główny ołtarz odzyskał dawny blask, co przy jego wielkości i pięknie sztuki barokowej, nadaje szczególnego charakteru całej świątyni i ją upiększa.

W 1989 roku zakupiono specjalnie wykonaną wielką monstrancję do wieczystej adoracji Najświętszego Sakramentu (waży 86 kg). W kaplicy wieczystej adoracji na specjalne zamówienie, wykonano i zamontowano tabernakulum, które w swoim wnętrzu może pomieścić wiele naczyń liturgicznych, jak tego wymaga kościół katedralny.

Kościół następnie został pomalowany wraz ze wszystkimi pomieszczeniami. Prace malarskie trwały od 5 marca do 27 czerwca 1990 roku. Biorąc pod uwagę rozmiary świątyni było to niełatwym przedsięwzięciem. W tym samym roku, od czerwca do listopada, zabezpieczono witraże z zewnętrznej strony kościoła przez osiatkowanie wszystkich okien. Usunięto zniszczone konfesjonały, a na ich miejsce wstawiono sześć nowych z drewna dębowego.

Wszystkie te prace wykonane zostały przy wielkim zaangażowaniu wielu Dobroczyńców, Parafian i Rady Parafialnej, która zajmowała się zbieraniem funduszy na niedzielnych dyżurach oraz rozliczeniem finansowym wobec parafii. Ofiarnym Parafianom, Radzie Parafialnej i innym Dobroczyńcom należą się słowa uznania i wdzięczności nie tylko od ks. proboszcza Władysława Bochnaka, ale i od całej społeczności legnickiej.